Hekim prim hesaplama: üç model, örnek hesaplar ve sözleşme maddeleri

Kliniklerde hekim primi genelde üç yoldan biriyle hesaplanır. Hangisinin seçildiği, hekimin ne zaman ve neyin karşılığında para alacağını belirler.

• Üretim (ciro) bazlı: Hekimin dönem içinde tamamladığı tedavilerin tutarı esas alınır. Para tahsil edilmiş olsun ya da olmasın, iş yapıldıysa prim hesaplanır.
• Tahsilat bazlı: Yalnız kasaya giren para esas alınır. Taksitli tedavide prim de taksit taksit oluşur.
• İşlem başı sabit: Her işlem türü için sabit bir tutar belirlenir. Dolgu, kanal, çekim gibi işlemler sayılır ve birim tutarla çarpılır.

Bunlara ek olarak sık görülen bir karma yapı var: sabit bir maaş ve belli bir eşiğin üstündeki üretim için yüzde. Bu yapı hekime güvence verir, kliniği de düşük üretimli aylarda korur.

Hangi modelin “doğru” olduğu yok. Kliniğin nakit akışı, taksit yoğunluğu ve hekimin hasta portföyündeki payı karar verir.

Örnek rakamlarla gidelim. Hekim bir ayda 200.000 TL tutarında tedavi tamamladı. Bu tedavilerin laboratuvar maliyeti 30.000 TL. Sözleşmedeki oran (örnek) %30.

Aynı oran, matrah farklı tanımlanınca 9.000 TL fark çıkarıyor. Tartışmaların çoğu oranın kendisinden değil, matrahın tanımından doğar.

Üretim bazlı modelin riski alacaktır. Hasta borcunu ödemezse klinik primi ödemiş ama parayı almamış olur. Bu yüzden bazı klinikler üretim bazlı hesaplar ama primi tahsilata göre öder. Bunu yapacaksan sözleşmeye açıkça yaz.

Aynı ayın tahsilat tarafına bakalım. Hekimin hastalarından o ay 150.000 TL tahsil edildi. Bunun 100.000 TL'si kartla geldi ve örnek olarak %3 kart kesintisi uygulandı. Tahsil edilen tedavilere düşen lab payı 30.000 TL.

1. Tahsilat: 150.000 TL
2. Kart kesintisi: 100.000 × %3 = 3.000 TL
3. Lab payı: 30.000 TL
4. Prim matrahı: 150.000 − 3.000 − 30.000 = 117.000 TL
5. Prim (%30): 35.100 TL

Bu modelde klinik, tahsil etmediği para için prim ödemez. Hekim açısından ise prim gecikmeli gelir; uzun taksitli tedavide hak ettiği tutarın bir kısmını aylar sonra görür.

Taksitli kart satışında kesinti oranı vade ve bankaya göre değişir. Matraha hangi oranın girdiğini, banka ekstresinden çıkan gerçek kesintiyle mi yoksa sabit bir oranla mı hesaplanacağını baştan kararlaştır.

Bu modelde yüzde yoktur. Her işlem türüne sabit bir tutar konur. Aşağıdaki birim tutarlar tamamen örnektir.

Avantajı netliktir: hekim fiyat indiriminden ya da kampanyadan etkilenmez. Dezavantajı, fiyat listesi değiştiğinde birim tutarların güncellenmesi gerekmesidir. Güncellemeyi unutan klinikte prim ile ciro arasındaki oran kendiliğinden kayar.

Karma yapıya da kısa bir örnek: 40.000 TL sabit ücret ve aylık 150.000 TL'yi aşan üretimin %20'si. Hekim 200.000 TL üretirse eşik üstü kısım 50.000 TL olur, prim 10.000 TL çıkar, toplam 50.000 TL olur.

Kesintinin mantığı basit: hekimin emeğine ait olmayan maliyet, hekimin primine girmemeli. En sık düşülen kalemler şunlar:

• Laboratuvar maliyeti: Protez, kron, plak gibi işlerde faturayı laboratuvar keser. Bu tutar düşülmezse hekim, kliniğin dışarıya ödediği para üzerinden prim alır.
• Kart ve POS kesintisi: Bankanın aldığı pay kliniğe hiç girmeyen paradır. Tahsilat bazlı modelde düşülmesi yaygındır.
• İmplant ve özel malzeme: Yüksek maliyetli malzemelerde birim maliyet ayrıca düşülebilir. Hangi malzemenin listeye girdiğini sözleşmede say.
• İndirim ve kampanya: İndirim hekimin onayıyla mı, kliniğin kararıyla mı yapıldı? Kliniğin kampanyası hekimin priminden düşecekse bunu baştan yaz.
• İade ve yeniden yapım: Hasta parasını geri aldıysa ya da iş yeniden yapıldıysa önceki primin ne olacağı belirlenmeli.

Her kesinti kalemi için iki soru sor: tutar neye göre belirleniyor ve hekim bu tutarı nereden görebiliyor? İkinci soruya cevap yoksa, prim döneminin sonunda itiraz gelir.

Sözlü anlaşma ilk anlaşmazlıkta işe yaramaz. Sözleşmeye en az şunları yaz:

1. Model ve oran: Üretim, tahsilat ya da işlem başı; oran veya birim tutar listesi.
2. Matrahın tanımı: “Üretim” işlemin tamamlandığı gün mü, faturanın kesildiği gün mü sayılır?
3. Kesinti listesi: Lab, kart, malzeme, kampanya; her birinin nasıl hesaplandığı.
4. Dönem ve ödeme günü: Aylık dönem, hesabın kesildiği gün, ödemenin yapılacağı gün.
5. İade ve garanti işleri: Yeniden yapılan işte prim tekrar ödenir mi, önceki primden mahsup edilir mi?
6. Ayrılışta açık tedaviler: Hekim ayrılırken yarım kalan tedavilerin ve henüz tahsil edilmemiş alacakların primi nasıl kapanır?
7. Döküm hakkı: Hekim her dönem kalem kalem prim dökümünü görebilir.

Örnek bir madde: “Prim, dönem içinde tahsil edilen tutardan banka kesintisi ve ilgili laboratuvar faturası düşüldükten sonra kalan tutarın %30'udur. Hesap her ayın son günü kesilir, izleyen ayın 10'unda ödenir.” Oran örnektir; kendi anlaşmana göre değiştir.

Primin vergi ve sigorta tarafı, hekimin klinikle ilişkisinin niteliğine bağlıdır. Prim modeli bunu tek başına belirlemez.

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesi ücreti, işverene tabi ve belli bir işyerine bağlı çalışana hizmet karşılığı verilen para olarak tanımlar. Aynı madde, ücretin prim adıyla ya da kazancın belli bir yüzdesi şeklinde belirlenmesinin onun ücret niteliğini değiştirmediğini söyler.
• Aynı Kanun'un 65. maddesi serbest meslek faaliyetini, işverene tabi olmadan, şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapılan iş olarak tanımlar.
• 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesi, hizmet akdiyle çalışanları (a) bendinde; hizmet akdine bağlı olmadan kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan serbest meslek kazancı mükelleflerini (b) bendinde sigortalı sayar.

Yani “yüzde alıyor, o hâlde serbest meslek” demek doğru değil. Belirleyici olan; hekimin klinik talimatına bağlı olup olmadığı, belli bir işyerine bağlı çalışıp çalışmadığı ve aradaki sözleşmenin türüdür. GİB'in 29.09.2014 tarihli bir özelgesi de ücret ile serbest meslek kazancını bu ölçütlerle ayırır.

Kendi durumun için mali müşavirinle konuş. Tereddüt varsa Gelir İdaresi'nden özelge isteyebilirsin.

Prim tartışmasının kaynağı çoğu zaman verinin dağınık olmasıdır. Tedavi bir tabloda, tahsilat başka yerde, lab faturası klasörde durur. Ay sonunda bunları birleştirmek hem zaman alır hem hata üretir.

Clineo'nun hekim prim modülü primi yüzde, işlem ya da tahsilat bazlı olarak, tedavi ve tahsilat verisinden hekim bazında hesaplar. Rapor, her hekimin üretimini, işlem sayısını, tahsilat payını ve primini tek tabloda gösterir. Tahsilat ve kasa tarafı için ön muhasebe, ekip büyürken neyin gerektiği için tek hekimden polikliniğe büyüme yazısına bakabilirsin.

Bu yazı 29 Ekim 2026 itibarıyla resmî kaynaklara göre hazırlandı; başvurudan önce güncel mevzuatı kontrol et.

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 61 ve 65 (mevzuat.gov.tr)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 4 (mevzuat.gov.tr)
• GİB İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, 29.09.2014 tarihli ve 2303 sayılı özelge